HISTORIA STRAŻY GRANICZNEJ

    Po ponad 123 latach niewoli przed odrodzonym państwem polskim wśród licznych problemów, które należało rozwiązać stanął także problem ochrony granic warunkujący stabilizację wewnętrzną i poprawę bezpieczeństwa państwa. Należało natychmiast podjąć środki zaradcze, aby zlikwidować nasilającą się przestępczość graniczną o charakterze ekonomicznym i politycznym i w ten sposób dążyć do ustabilizowania życia w centrum kraju i na pograniczu. W tym właśnie kierunku zmierzały pierwsze wysiłki organizacyjne Ministerstwa Aprowizacji.

    Na przełomie lat 1918 – 1922 tworzone były różne formacje, których zadaniem była ochrona granic państwa. Były min.: Straż Skarbowa, Straż Gospodarczo-Wojskowa, Baony Etapowe, Kordony Graniczne, Baony Wartownicze, Strzelcy Graniczni, Wojskowa Straż Graniczna, Baony Celne, Korpus Straży Granicznej oraz Policja Państwowa.
    W maju 1922 roku powołano Straż Graniczną, której zadaniem była ochrona granicy wschodniej. Była to specjalna cywilno-państwowa formacja zorganizowana na wzór wojskowy i podlegająca Ministerstwu Spraw Wewnętrznych.
    1 września 1922 r. zaczęła funkcjonować powołana do życia Komenda Główna Straży Granicznej z siedzibą w Warszawie. Komendantem Głównym mianowany został płk Wł. Jaksa-Rożna, szefem sztabu został kpt. Wł. Włoskowicz. Organem pomocniczym komendanta był sztab składający się z 4 wydziałów: I – Ogólnoorganizacyjnego, II – Informacyjno-Dyscyplinarnego, III – Personalnego i IV – Gospodarczo-Budżetowego.
    W listopadzie 1922 r. Komendant Główny Straży Granicznej powierzył ochronę granicy polsko-litewskiej, polsko-łotewskiej i polsko-radzieckiej oraz części polsko-rumuńskiej komendantom wojewódzkim Straży Granicznej w Winie, Nowogródku, Białymstoku, Brześciu nad Bugiem, Łucku i Tarnopolu.

    Żadna z powołanych dotąd formacji granicznych nie spełniła pokładanych w niej przez władze nadziei. W sierpniu 1924 roku zapadła uchwała o powołaniu specjalnego korpusu granicznego dla ziem wschodnich celem utrzymania ładu i porządku na pograniczu.

    Zadanie zorganizowania nowej formacji powierzono Ministerstwu Spraw Wojskowych.

    Miała być ona zorganizowana na sposób wojskowy. We wrześniu 1924 r. ukazał się rozkaz w sprawie utworzenia Korpusu Ochrony Pogranicza. Służba Korpusu Ochrony Pogranicza obejmowała zabezpieczenie granicy pod względem:

• politycznym i bezpieczeństwa publicznego,
• skarbowo-celnym,
• wojskowym i ochrony znaków granicznych.

    Granica północna, zachodnia i południowa ochraniana była w owym okresie przez Straż Celną. Ze względu na braki w służbie ochrony granic spowodowanych większą organizacją Straży Celnej w czerwcu 1927 r. rozpoczęła się jej reorganizacja.

    W 1928 roku w celu zapewnienia lepszej ochrony granicy państwa na południu, zachodzie i północy powołano Straż Graniczną, formację o nowym charakterze, zdolną do wykonywania zadań służbowych.Powstała ona na mocy Rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22.03.1928 r. Od IV.1928 r. granicy północnej, zachodniej i południowej strzegła Straż Graniczna. Była ona w zakresie ochrony celnej organem wykonawczym władz skarbowych, zaś w zakresie ochrony granic była organem wykonawczym władz administracji ogólnej. Główny cel, który przyświecał to ochrona zarówno interesów politycznych, jak też gospodarczych. Ten ostatni czynnik dominował w XX - leciu międzywojennym, a to z tej racji, że Niemcy zmuszone do zaakceptowania kształtu politycznego swojej granicy z Polską, usiłowały niejako zrekompensować swoje straty terytorialne ekonomiczną penetracją, zwłaszcza na Śląsku i w Wielkopolsce. Komendantem Straży Granicznej został gen. bryg. Stefan PASŁAWSKI.
Rozporządzenie Prezydenta RP ″O Straży Granicznej″ wyczerpująco określało jej zadania, podległość, strukturę i kompetencje. Na szczególne wyróżnienie zasługują następujące artykuły:

• Art.1. Straż Graniczna jest organem powołanym do ochrony granic państwa, a w szczególność do ich ochrony celnej.Odcinki granicy, których strzeżenie powierzone jest Straży Granicznej, określają rozporządzenia Rady Ministrów.
• Art.2. Straż Graniczna stanowi jednolitą, zorganizowaną na zasadach obowiązujących w wojsku formację, podległą Ministrowi Skarbu i jest w zakresie ochrony celnej organem wykonawczym władz skarbowych, w zakresie ochrony granic państwa organem wykonawczym władz administracji ogólnej.
• Art.10. W razie częściowej lub całkowitej mobilizacji albo w innych wypadkach, w których ze względu na interes obrony państwa Rada Ministrów uzna za konieczne, Straż Graniczna z chwila ogłoszenia mobilizacji, względnie od dnia wskazanego uchwałą Rady Ministrów, staje się z mocy samego prawa częścią sił zbrojnych państwa.

Główne zadania Straży Granicznej:

1. niedopuszczenie do nielegalnego przekroczenia granicy i przemytnictwa towarów oraz nielegalnego ruchu towarowego i osobowego na wodach granicznych,
2. śledzenie i ujawnianie przemytnictwa oraz innych wykroczeń, obowiązujących postanowień skarbowo-celnych i postanowień o granicach państwa,
3. strzeżenie nienaruszalności znaków i urządzeń granicznych,
4. współdziałanie z właściwymi organami przy wykonywaniu zamierzeń mających na celu bezpieczeństwo publiczne w pasie granicznym i w ogóle zapobieganie szkodom zagrażającym interesom publicznym państwa,
5. współdziałanie z organami wojska w zakresie obrony państwa.

    Lata 1918 – 1939, kiedy rodziła się państwo Polskie i należało utrzymać jego granice ukształtowane po I wojnie światowej, od początku jego istnienia stosunki z sąsiadami były kiepskie. Jedynie z dwoma sąsiadami tj. Rumunią i Łotwą nie było konfliktów. Pozostali sąsiedzi: Niemcy, Czechosłowacja, Związek Radziecki i Litwa byli z różnych przyczyn wrogo nastawieni do Naszego państwa. Niemcy widzieli swoją krzywdę w utracie Wielkopolski oraz części Śląska i Pomorza. Czechosłowacja miała uwagi dotyczące Śląska Zaolziańskiego, Litwa z kolei nie mogła pogodzić się z utratą Wilna. Najbardziej zaognione stosunki były jednak ze Związkiem Radzieckim, gdyż II RP powstała w znacznej mierze z terytorium zaboru rosyjskiego, ponadto nasz kraj był barierą, która uniemożliwia przeniesienie rewolucyjnych prądów na zachód Europy - odmienność ideowa. Wojna w roku 1920 była tego dobitnym przykładem, a klęska wojsk bolszewickich idących na zachód, pod Warszawą zniweczyły te dążenia i zamiary. Pokój w Rydze w 1921 r. nie rozwiązał wszystkich problemów. Pozostał bardzo ważny problem dotyczący mniejszości ukraińskiej i białoruskiej na terytorium państwa, ponadto odmienność ideowa po obu stronach granicy.
    Wymienione formacje - obok armii - miały na celu zapewnienie na granicach państwa spokoju, poczucia bezpieczeństwa i porządku. Łączyło się to z koniecznością ścisłej współpracy z władzami administracyjnymi i siłami policyjnymi. Chociaż Straż Graniczna zasługuje na wysoką ocenę aspekcie sprawności działania trzeba stwierdzić, że nie była to tak wszechstronna formacja jak KOP. Wysoka ocena wystawiona została przez kraje, które we wrześniu 1939 roku dokonały agresji na Polskę. Można zatem stwierdzić, że ochrona granic II RP była na odpowiednim poziomie i dobrze służyła interesom narodowym.

POWSTANIE WOJSK OCHRONY POGRANICZA

W dniu 26.04.1945 r. wyzwolony został Szczecin, natomiast w dniu 30.04.1945 r. na maszt gmachu pełnomocnika rządu RP w Szczecinie uroczyście wciągnięto polską flagę. Po zakończeniu działań wojennych granicę na Odrze i Nysie Łużyckiej oraz granicę z Czechosłowacją obsadziły jednostki frontowe Wojska Polskiego.

Do zorganizowania ochrony zachodniej granicy wyznaczona została 2 armia WP. 12 DP otrzymała odcinek: wybrzeże Bałtyku w rejonie Kamienia Pomorskiego – ujście rzeki Rurzycy do Odry. Termin zakończenia obsadzenia granicy i rozpoczęcia służby granicznej przez pododdziały wyznaczony został na 10 czerwca1945 r. Złożone zadania na granicy wymagał powołania specjalistycznych wojsk. Formacją tą miały być Wojska Ochrony Pogranicza, które naczelny dowódca WP powołał rozkazem organizacyjnym nr 0245 z dnia 13.09.1945 r. Z chwilą powstania nowej formacji, na szczeblu MON naczelną instancją był Departament WOP. Sprawy organizacyjne zadecydowały o powołaniu Oddziałów WOP. Jednym z nich był 3 Oddział WOP powołany rozkazem organizacyjnym z 12.10.1945 r. wydanym przez Dowódcę Pomorskiego Okręgu Wojskowego. Składał się z 5 komendantur Odcinków i 25 strażnic liniowych. Powołano Komendy: 11 w Mieszkowicach, 12 w Chojnie, 13 w Szczecinie, 14 w Policach, 15 w Wolinie i sztab Oddziału w Szczecinie. W połowie listopada nowo organizowane komendy przejęły poszczególne odcinki granicy do ochrony, mając na to 3 dni.

    Pierwszym dowódcą 3 Oddziału WOP był ppłk Sergiusz CZESNAKOW. Podstawową komórką organizacyjną w tej formacji były strażnice. Dnia 01.05.1948 r. 3 Oddział WOP został przemianowany na 8 brygadę Ochrony Pogranicza, która silami 5 samodzielnych batalionów zabezpieczała granice państwa na wyznaczonym odcinku.W 1956 r. – po wcześniejszej zmianie numeracji z 8 na 12 w 1951 r. – brygadzie WOP nadano nazwę Pomorskiej.

    Zadania związane z ochrona granicy, wymagały od żołnierzy szczególnej czujności. W 1947 r. wprowadzono strefę nadgraniczną, w której obowiązywały obostrzone rygory dotyczące przebywających tam osób.

HISTORIA POMORSKIEGO ODDZIAŁU STRAŻY GRANICZNEJ W SZCZECINIE

    Ustawa z dnia 12.10.1990 r. powołuje Straż Graniczną. Na odcinku granicy państwowej województwa szczecińskiego do dnia 15.05.1991 r. zadania określone w/w ustawą oraz innymi ustawami wykonywała Pomorska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza.

<

    Minister Spraw Wewnętrznych na wniosek Komendanta Głównego Straży Granicznej rozkazem personalnym z 14 lutego 1991 r. mianował płk mgr St. GŁĄBA Komendantem Oddziału Straży Granicznej w Szczecinie.
    W dniu 01.03.1991 r. dowódca Pomorskiej Brygady WOP płk dypl.H.GRZYBOWSKI przekazał obowiązki dowódcy brygady płk St. GŁĄBOWI.
    Objęcie stanowiska Komendanta Oddziału Straży Granicznej w Szczecinie przez płk St. GŁĄBA nastąpiło w dniu 06.03.1991 r. na uroczystym apelu w obecności Komendanta Głównego Straży Granicznej płk prof. dr. hab. M. LISIECKIEGO.
    Komendant Główny SG na wniosek płk St. GŁĄBA mianował ppłk R. DRABARKA zastępcą Komendanta Oddziału SG w Szczecinie.

    W dniu 16.04.1991r. Komendant Oddziału powierzył organizację poszczególnych wydziałów Komendy Oddziału SG:

    Wydatną pomoc w organizacji Oddziału udzielał również Niezależny Ruch Żołnierzy Zawodowych WOP.
    Z dniem 15.05. 1991 r. rozformowana została Pomorska Brygada WOP, natomiast z dniem 16.05.1991 r. nowo sformowany Pomorski Oddział Straży Granicznej przejął ochronę granicy państwowej i kontrolę ruchu granicznego po swych poprzednikach.
    W dniu 03.06.1991 r. dotychczasowi żołnierze zawodowi Pomorskiej Brygady WOP, którzy zostali przyjęci do służby w POSG złożyli ślubowanie.

    Pierwszy rok działalności POSG przedstawiał się następująco. Od maja 1991 r. do 16 maja 1992 r. funkcjonariusze Pomorskiego Oddziału Straży Granicznej odprawili w przejściach granicznych ponad 20 milionów osób i pięć i pół miliona środków transportu. Nie zezwolili na wwóz do Polski kilkudziesięciu transportów z materiałami i substancjami stanowiącymi zagrożenie dla środowiska naturalnego, min. ponad 701 ton zanieczyszczonej makulatury, 271 ton brudnej odzieży i szmat, 875 tys. zużytych opon, 311 tys. brudnych i potłuczonych butelek, 27 ton złomu w postaci złomu samochodowego , 34 ton przeterminowanych farb, 3,4 ton brudnej folii odpadowej, 6 przeciekających cystern z paliwem, 2,5 ton zużytego sprzętu domowego, 1 cysternę z fekaliami.
    Zatrzymali 5894 sprawców przestępstw granicznych. Ujawnili przemyt o wartości ok.29 mld. zł., głównie w postaci alkoholu i papierosów. Zatrzymano 69 samochodów skradzionych w Europie Zachodniej lub nabytych tam legalnie, a wprowadzanych do Polski z pominięciem opłat celnych i podatkowych. Ujawnili i zatrzymali przemyt ponad 13 kg narkotyków.

    W dniu 31.05.1992 r. wręczony został uroczyście Pomorskiemu Oddziałowi SG sztandar ufundowany przez społeczeństwo ziemi szczecińskiej. Nadany został on decyzją Komendanta Głównego SG z dnia 11.03.1992 r. na wniosek Społecznego Komitetu Fundacji Sztandaru.

    W czerwcu 1992 r. strażnice nadmorskie oraz posterunki obserwacji wzrokowo-technicznej nad Zalewem Szczecińskim oraz Zatoką Pomorską zostały podporządkowane Morskiemu Oddziałowi SG w Gdańsku.

    W latach 1993 – 2005 Pomorski Oddział SG przeszedł kilka reorganizacji. Był jednostką w dużym stopniu uzawodowioną, opartą na funkcjonariuszach /w tym również kobietach / w służbie: stałej, przygotowawczej i kandydackiej.

    Pomorski Oddział jest jedynym w Straży Granicznej, na którego terenie funkcjonują wszystkie rodzaje przejść granicznych, tj. morskie, drogowe, kolejowe, rzeczne i lotnicze.

    Z dniem 01.05. 2004 r. w związku z wejściem Polski do Unii Europejskiej na Straży Granicznej spoczęły kolejne niełatwe zadania. Odcinek granicy ochraniany przez POSG stał się granicą wewnętrzną Unii.